| Campo DC | Valor | Idioma |
| dc.contributor.advisor | Cayón Durán, Luis Abraham | pt_BR |
| dc.contributor.author | Sarmento, Francisco da Silva | pt_BR |
| dc.date.accessioned | 2025-10-15T20:59:31Z | - |
| dc.date.available | 2025-10-15T20:59:31Z | - |
| dc.date.issued | 2025-10-15 | - |
| dc.date.submitted | 2025-07-11 | - |
| dc.identifier.citation | SARMENTO, Francisco da Silva. A’to ni’i uúkũkãharã niiwã diporókãharã Assim disseram os antigos: História e conhecimento entre os ye’pâ-masa no Alto Rio Negro, Noroeste Amazônico. 2025. 404 f., il Tese (Doutorado em Antropologia) — Universidade de Brasília, Brasília, 2025. | pt_BR |
| dc.identifier.uri | http://repositorio.unb.br/handle/10482/52732 | - |
| dc.description | Tese (doutorado) — Universidade de Brasília, Instituto de Ciências Humanas, Departamento de Antropologia, Programa de Pós-graduação em Antropologia Social, 2025. | pt_BR |
| dc.description.abstract | Esta tese aborda a história, cultura e cosmologia dos ye’pâ-masa no Alto Rio Negro.
Está dividida em duas partes principais: 2) Contexto histórico e social: Explora a
ocupação ancestral da região pelos povos Naduhup, Arawak e Tukano. Analisa os
impactos da colonização, como escravização, epidemias e transformações culturais.
Discute o sistema interétnico de comércio e alianças antes do contato europeu e os
processos históricos que levaram a configuração sociocultural atual. Detalha a trajetória
dos ye’pâ-masa, desde sua dispersão a partir do Papuri até sua ocupação no Tiquié e
Teiá. 2) Cosmologia e narrativas míticas: Apresenta histórias sobre a origem do
universo, das coisas e da humanidade. Relata a emersão dos ye’pâ-masa e outros, com
destaque para rituais, instrumentos de cerimônia e conhecimentos ancestrais. Examina
elementos cosmológicos que estruturam a organização social, ritos de iniciação e
práticas culturais. Também explora a constituição das coisas, a complementaridade
entre masculino e feminino, e a importância dos rituais de proteção, cura e iniciação.
Além disso, analisa a relação dos ye’pâ-masa com o território e os desafios enfrentados
com o contato colonial e missionário. A pesquisa combina história, antropologia e
cosmologia, utilizando narrativas tradicionais e experiências do autor. | pt_BR |
| dc.language.iso | por | pt_BR |
| dc.rights | Acesso Aberto | pt_BR |
| dc.title | A’to ni’i uúkũkãharã niiwã dɨporókãharã : assim disseram os antigos : história e conhecimento entre os ye’pâ-masa no Alto Rio Negro, Noroeste Amazônico | pt_BR |
| dc.type | Tese | pt_BR |
| dc.subject.keyword | Cosmologia | pt_BR |
| dc.subject.keyword | Indígenas - história | pt_BR |
| dc.subject.keyword | Colonização | pt_BR |
| dc.rights.license | A concessão da licença deste item refere-se ao termo de autorização impresso assinado pelo autor com as seguintes condições: Na qualidade de titular dos direitos de autor da publicação, autorizo a Universidade de Brasília e o IBICT a disponibilizar por meio dos sites www.unb.br, www.ibict.br, www.ndltd.org sem ressarcimento dos direitos autorais, de acordo com a Lei nº 9610/98, o texto integral da obra supracitada, conforme permissões assinaladas, para fins de leitura, impressão e/ou download, a título de divulgação da produção científica brasileira, a partir desta data. | pt_BR |
| dc.description.abstract1 | This thesis addresses the history, culture, and cosmology of the ye’pâ-masa in the
Upper Rio Negro region. It is divided into two main parts: 1) Historical and social
context: It explores the ancestral occupation of the region by the Naduhup, Arawakan,
and Tukanoan peoples. It analyzes the impacts of european colonization, such as
enslavement, epidemics, and cultural transformations. It discusses the interethnic
system of trade and alliances before european contact and the historical processes that
shaped the current sociocultural configuration. It details the trajectory of the ye’pâmasa, from their dispersion in the Papuri river to their settlement in the Tiquié and Teiá
rivers. 2) Cosmology and mythical narratives: It presents stories about the origin of the
universe, things and humanity. It recounts the emergence of the ye’pâ-masa and others,
highlighting rituals, cerimonial instruments, and ancestral knowledge. It examines
cosmological elements that structure social organization, initiation rites, and cultural
practices. It also explores the constitution of beings, the complementarity between male
and female, and the importance of protection, healing, and initiation rituals.
Additionally, it analyzes the relationship of the ye’pâ-masa with their territory and the
challenges faced due to colonial and missionary contact. The research combines history,
anthropology, and cosmology, using traditional narratives and the author’s experiences. | pt_BR |
| dc.description.abstract4 | This thesis addresses the history, culture, and cosmology of the ye’pâ-masa in the
Upper Rio Negro region. It is divided into two main parts: 1) Historical and social
context: It explores the ancestral occupation of the region by the Naduhup, Arawakan,
and Tukanoan peoples. It analyzes the impacts of european colonization, such as
enslavement, epidemics, and cultural transformations. It discusses the interethnic
system of trade and alliances before european contact and the historical processes that
shaped the current sociocultural configuration. It details the trajectory of the ye’pâmasa, from their dispersion in the Papuri river to their settlement in the Tiquié and Teiá
rivers. 2) Cosmology and mythical narratives: It presents stories about the origin of the
universe, things and humanity. It recounts the emergence of the ye’pâ-masa and others,
highlighting rituals, cerimonial instruments, and ancestral knowledge. It examines
cosmological elements that structure social organization, initiation rites, and cultural
practices. It also explores the constitution of beings, the complementarity between male
and female, and the importance of protection, healing, and initiation rituals.
Additionally, it analyzes the relationship of the ye’pâ-masa with their territory and the
challenges faced due to colonial and missionary contact. The research combines history,
anthropology, and cosmology, using traditional narratives and the author’s experiences.A’tí turi miíti, ye’pâ-masa naâ kití, naâ niisehétisehe, naâ katisétisehe toho niika
̃́
ɨ’mɨkôho deró naâ ti’ó yã’a niikoho masisétisehe. Piiá ta’tipa tuú yẽ’e diharosá: 1) Naâ
kití toho niika
̃́ naa katisétisehe yã’a kasa niika
̃́ no’orosa’: a’rã Peorã, Bekarã toho niika
̃́
Pa’mîri Masa, naa dero weé pa’mî bahuaké di’tari apara
̃́tike ehaké toho niika
̃́ katisehetí
kũuke. Yã’a bese weé kaa no’orosa’, de’ró pekãsãha naâ niisétisehe misa ehâ, dutikiahá
we’ke, toâratiké, do’âtisehe pehasehé misa ehaké, teé me’ra de’ró pa’mî bahuari masa
katisétisehe dohoreke. Uúkũ no’orosa’, dero weé pa’mîri masa kurupa katisehéti
kuupari pekâsãha dipororé, a’té dika-yuú ba’âkere, pe’yarãtikikeré. Werê diha no’orosa’
ye’pâ-masa naâ dika-watí niika
̃́ ehakeré, Ako-yĩísa kaharã eha Kisâpi toho niika
̃́ Teyápi
naâ apara
̃́tike ehaké. 2) De’ró weé a’tí ɨ’mɨkôho pa’ti niisehétiro masisehé, toho niika
̃́,
pa’mîri masa naâ kití werê no’orosa’: teé kití miítisa deró weé a’tí ɨ’mɨkoho, apeká toho
niika
̃́ pamî bahuari masa buhaké. Yã’a no’orosa’ ɨ’mɨkôho deró naâ ti’ó yã’a niikoho
katiro kasé niisehé, teetá niî naâ apo niika
̃́ eha, ni’kâro me’ra ti’ó yã’a kasá niikoho,
a’tiró katisétika taha ãyurosá wãkû desûké. Toho niika
̃́ yã’a no’orosa’ a’tiró pe’eta dikawaá niikoho, ni’kâro me’ra a’mêri ẽho peó we’eta amûkãsehe kasehé. Yã’a bese weé
no’orosa’ ye’pâ-masa naâ katisehétisehé, de’ró weé di’osá no’o waha teró naâ wãkû
tutua ni’ka eha ã’ra pekâsãha naâ niisehétisehé misa ehâ, dutikiahá we’kere. A’té omá
bu’êkã’sehe a’mé si’opi, bu’esehé turirí kasehé, bikirã we’ô peoké kasehé, toho niika
̃́
a’tó ohaa’ki kĩî ti’ó yã’a katisehé me’ra. | pt_BR |
| dc.description.unidade | Instituto de Ciências Sociais (ICS) | pt_BR |
| dc.description.unidade | Departamento de Antropologia (ICS DAN) | pt_BR |
| dc.description.ppg | Programa de Pós-Graduação em Antropologia Social | pt_BR |
| Aparece nas coleções: | Teses, dissertações e produtos pós-doutorado
|